Papiery do długiego przechowywania (tzw. biblioteczne)
5. Papiery trwałe
Papiery trwałe to papiery bezdrzewne, które są odporne na starzenie i spełniają warunki normy ISO 9706:1994 Information and documentation - Papier for documents - Requirements for permanence (Norma równoważna PN-EN ISO 9706:2001 Informacja i dokumentacja - Papier przeznaczony na dokumenty. Wymagania dotyczące trwałości). Wymagania te są następujące:
- pH wyciągu wodnego w zakresie 7,5-10,
- odporność na utlenianie - liczba kappa < 5,
- rezerwa zasadowa umożliwiająca neutralizację co najmniej 0,4 mola kwasu na 1 kg papieru (czyli co najmniej 20 g CaCO3 na 1 kg papieru),
- opór przedarcia w kierunku podłużnym i poprzecznym: dla papieru o gramaturze 70 g/m2 i wyższych co najmniej 350 mN, dla papieru o gramaturze <70 g/m2: co najmniej (6 x gramatura - 70) mN.
W myśl tej normy dokumentem nazywa się papier, na którym zarejestrowano informacje. Norma ta precyzuje wymagania dla papieru trwałego na dokumenty, przede wszystkim w odniesieniu do papierów przeznaczonych do pisania, drukowania, a także kopiowania. Produkowane są też inne papiery trwałe spełniające wymagania innych norm.
Poniżej przedstawiono symbol graficzny i numer tej normy, które służą do znakowania opakowań z papierem trwałym (rys. 2).
Rys. 2. Symbol graficzny, którym oznaczane są papiery długowieczne spełniające warunki normy ISO 9706; 1994. Źródło: https://cdn.standards.iteh.ai/samples/17562/34a23f9c75e44bc0a5b582d3f3608d35/ISO-9706-1994.pdf
Jest w zasadzie sprawą otwartą okres użytkowania papierów trwałych, archiwalnych i długowiecznych (bibliotecznych). Podawane w literaturze dane są rozbieżne. Czas niezmienności parametrów papierów trwałych jest najczęściej określany na 200 lat, zbliżony okres jest przypisywany papierom archiwalnym, największa rozpiętość czasu przypisywana jest papierom długowiecznym (bibliotecznym): 100-200 lat. Czas stałości parametrów papierów określany jest na podstawie aproksymacji wyników badań starzeniowych uzyskanych metodą sztucznego starzenia.
Badania odporności papierów na starzenie bada się metodą tzw. przyspieszonego lub sztucznego starzenia. Jest stosowanych wiele wariantów tej metody. Stosowane są też specjalne aparaty wytwarzające sztuczne warunki badania, np. Xenotest.
Odporność na starzenie papierów bada się m.in. przez przetrzymywanie próbek w podwyższonej temperaturze (105ºC przez określony czas 72 godziny) lub według innych procedur ze zmienną wilgotnością i ewentualnym naświetlaniem promieniowaniem UV.
Wadą wszystkich znanych metod przyspieszonego starzenia jest brak określonego stosunku między wynikami zmian właściwości papieru uzyskiwanymi tymi metodami i odpowiednią zmianą właściwości przy długotrwałym przechowywaniu w normalnych warunkach [Szwarcsztajn Edward.1988.Właściwości wytworów papierniczych. SITPP: Łódź].
Starzenie papieru objawia się spadkiem białości, oporu przedarcia, odporności na zginanie lub spadkiem pH w stosunku do próbek papieru niepoddanych sztucznemu starzeniu. Im mniejszy spadek oznaczanych właściwości, tym bardziej odporny na starzenie jest papier.
Papiery do długiego przechowywania tzw. trwałe stosowane są w produkcji poligraficznej znacznie rzadziej stosowane niż „normalne papiery”, od których nie jest wymagana odporność na starzenie.
W praktyce dobór odpowiedniego papieru do dokumentów archiwalnych, publikacji naukowych czy materiałów bibliotecznych wymaga uwzględnienia nie tylko parametrów użytkowych i kosztów produkcji, ale również przewidywanej trwałości wyrobu w czasie. Wraz ze wzrostem znaczenia ochrony zbiorów archiwalnych i dziedzictwa kulturowego rośnie także znaczenie papierów spełniających wymagania norm dotyczących trwałości i odporności na starzenie.