Uszlachetnianie druków i nadawanie wartości dodanej produktom poligraficznym

5. Cyfrowe metody uszlachetniania

Współczesne trendy rynkowe – zmniejszające się nakłady, skracanie czasu realizacji produkcji oraz potrzeby marketingowe – powodują ciągły wzrost udziału cyfrowych metod drukowania w produkcji opakowań i etykiet, w tym również w zakresie uszlachetniania druków. Metody drukowania cyfrowego pozwalają na osiągnięcie różnych, specjalistycznych efektów zdobienia odbitek. Można je uzyskać dzięki zastosowaniu: procesów cyfrowego lakierowania (w tym z uzyskaniem efektu reliefu nadruku), cyfrowych sposobów uzyskania efektu „tłoczenia folią” (inaczej złocenia) i innych rozwiązań.

Lakierowanie cyfrowe. W urządzeniach opartych na technologii elektrograficznej do lakierowania stosuje się suchy lub ciekły toner przezroczysty. Takie firmy, jak Canon, HP (HP Indigo), Kodak, Xeikon, Xerox, Ricoh i inni producenci posiadają lub posiadali w swoich maszynach opcję suchego tonera przezroczystego. W przypadku lakierowania elektrofotograficznego maszyna elektrofotograficzna musi posiadać dodatkową sekcję drukującą (zazwyczaj standardem są cztery sekcje CMYK). Można lakierować całą powierzchnię lub wybiórczo.

W drukowaniu natryskowym przezroczysty atrament utrwalany promieniowaniem UV spełnia rolę lakieru. Lakier UV nanoszony jest za pomocą głowic atramentowych, co pozwala na lakierowanie wybiórcze lub całopowierzchniowe. Zwiększając i zmniejszając warstwę lakieru, można uzyskać efekty reliefu, a w przypadku szczególnie grubych elementów tak zwany relief 3D (trójwymiarowy). Kontrolując fazy utrwalania UV, można w pewnym stopniu kontrolować połysk powierzchni lakieru.

Przezroczysty atrament może być stosowany w ploterach, gdzie dodatkowa głowica drukująca jest przeznaczona do drukowania atramentem przezroczystym utrwalanym UV lub w wyspecjalizowanych cyfrowych maszyn ink-jet z głowicami SinglePass (tzw. maszyny jednoprzebiegowe) przeznaczonych wyłącznie do uszlachetniania (lakierowania i ew. złocenia).
Ostatnio natryskowe moduły lakierujące pojawiły się w liniach wykończeniowych, w których wcześniej stosowano lakierowanie klasyczne i szereg innych operacji uszlachetniających lub/i przetwórczych [Khadzhynova S., Jakucewicz S., Havenko S. Uszlachetnianie druków-lakierowanie. Monografia. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź, 2025.].

Lakierowanie metodą cyfrową – jest to drukowanie elektrofotograficzne lub ink-jet za pomocą przezroczystego tonera lub atramentu UV, a to z kolei umożliwia uzyskanie znakomitego spasowania obrazu lakierowanego z nadrukowanym.

Cyfrowe złocenie. Uzyskanie efektu złocenia (tłoczenia folią) jest również możliwe w drukowaniu elektrofotograficznym i natryskowym. W metodzie elektrofotografii rozpowszechnione są rozwiązania polegające na przenoszeniu w laminatorze warstwy metalizowanej z folii na podłoże z nadrukiem elektrofotograficznym. Warstwa metalizowana folii pod wpływem temperatury przenoszona jest wybiórczo na miejsca z nadrukiem. W pierwszym etapie odbywa się zadruk tonerem czarnym obrazu, który powinien charakteryzować się metalicznym połyskiem. W drugim etapie odbitkę z nałożoną folią przepuszcza się przez laminator (układ dwóch wałków, od strony folii metalizowanej wałek jest podgrzany), gdzie warstwa metalizowana zostaje przeniesiona na obraz drukowany czarnym tonerem. Takie profesjonalne rozwiązanie oferuje np. firma Kurz – znany producent folii do tłoczenia. Nadruk za pomocą czarnego tonera może odbywać się zarówno na maszynach elektrofotograficznych drukujących suchym tonerem, jak i ciekłym (HP Indigo).

W drukowaniu natryskowym przy złoceniu wykorzystuje się atrament przezroczysty UV, który spełnia rolę lakieru lub kleju, do którego przylepia się warstwa metaliczna z folii. Pierwsze systemy lakierowania metodą ink-jet pojawiły się ponad 15 lat temu. Przykładem natryskowych urządzeń do złocenia mogą być maszyny firm MGI, Scodix i inne, które wyposażone są w dodatkowy moduł do aplikacji folii metalicznej. Możliwe jest również złocenie bez folii w technologii Ecoleaf.

Grawerowanie laserowe. Grawerowanie laserowe – jest to metoda naniesienia obrazu za pomocą skupionej wiąski promienia laserowego. Za pomocą lasera można usuwać całość lub część materiału, lub zmieniać jego zabarwienie. W trakcie grawerowania można uzyskać:

• zmianę zabarwienia powierzchni: podgrzanie powierzchni do wysokiej temperatury, powoduje odbarwienie lub zmianę koloru warstw czułych na wiązkę laserową (rys. 5a);
• efekt wypukłości (spienianie laserowe) wyczuwalny dotykiem na powierzchni tworzywa sztucznego (rys. 5b);
• usuwanie części warstwy materiału. Laser nagrzewa materiał polimerowy powyżej temperatury topnienia, w efekcie materiał zaczyna topić się i wyparowywać (rys. 5c);
• perforację - całkowite usunięcie materiału (wypalanie lub wyparowanie) w miejscu działania lasera (rys. 5d).

Rys. 5. Warianty grawerowania laserowego. Źródło: [Jakucewicz S., Khadzhynova S. Sposoby zabezpieczania dokumentów. Monografia. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź, 2020. Wydanie 2 rozszerzone i uzupełnione.]

Wiązka laserowa może być używana do nanoszenia obrazu lub tekstu na gotowe produkty za pomocą automatycznego grawerowania, a także wykrawania kształtów lub perforowania powierzchni w celu uzyskania unikalnego efektu. Grawerowanie laserowe pozwala uzyskać bardzo drobne szczegóły grawerowanego obrazu, nadając produktowi niepowtarzalny charakter. Stosuje się go do wykrawania, zdobienia, znakowania, personalizacji w produkcji etykiet, opakowań i różnego rodzaju akcydensów. 

Uszlachetnianie druków jest wartością dodaną i pozwala na ich wyróżnienie. Drukarnie, które potrafią tworzyć przyciągające wzrok, luksusowe efekty, natychmiast wyróżniają się na tle konkurencji, pozycjonując się jako partnerzy kreatywni, a nie tylko dostawcy usług poligraficznych.