Certyfikaty FSC i PEFC, ekoznaki stosowane przy opisie papieru

1. Streszczenie

W artykule podano różnicę między certyfikatem a atestem. Scharakteryzowano system certyfikację FSC i PEFC odnośnie do produkowanego papieru. Przedstawiono zasady certyfikacji oraz miejsce papieru w łańcuchu pochodzenia (Chain of Custody). Podano różnice między oboma certyfikatami oraz określono zasięgi stosowania powyższych certyfikatów. Kolejno przedstawiono atesty opisujące cechy i właściwości papierów. Atesty te umieszczane są w postaci graficznych znaków na opakowaniach papieru i danych technicznych. Opisano co oznaczają poszczególne ekoznaki. Podano zakresy i charakterystyki najczęściej spotykanych ekoznaków umieszczanych na opakowaniach papieru. Przedstawiono takie ekoznaki jak: niemiecki "Błękitny Anioł", brytyjski "Carbon Neutral", skandynawski znak "Nordic Swam", "Unijny Kwiatek (margaretka)", "Unijny Znak Produkcja Ekologiczna", znak "NAPAM" "Unijny Znak EMAS" oraz znak "Produkt Neutralny".

Scharakteryzowano zasady przyznawania powyższych ekoznaków oraz miejsce ich umieszczania na opakowaniach. Przedstawiano przykładową etykietę umieszczaną przez producentów na opakowaniach papieru.

2. Certyfikaty FSC i PEFC, ekoznaki stosowane przy opisie papieru

Przy charakterystyce papieru w jego danych technicznych i na opakowaniu stosowane są znaki graficzne potwierdzające jego certyfikaty i atesty jako tzw. ekoznaki.

Certyfikat to:

• dokument stwierdzający zgodność wyrobu z deklarowanymi przez wytwórcę lub określonymi w przepisach bądź normach właściwościami,
• dokument potwierdzający prawo do wykonywania określonych w nim czynności,
• potwierdzenie posiadania kompetencji w zakresie określonym w certyfikacie, np. TOEFL poświadczający zdanie egzaminu ze znajomości języka angielskiego na określonym poziomie.

Certyfikaty wydawane są na ogół przez akredytowane lub cieszące się powszechnym zaufaniem instytucje.

3. Certyfikat FSC

FSC certyfikat co to jest? Certyfikat FSC (Forest Stewardship Council) to międzynarodowy standard certyfikacji, który powstał w celu promowania odpowiedzialnej gospodarki leśnej. Organizacja FSC, założona w 1993 roku, wyznacza rygorystyczne kryteria zarządzania lasami, mające na celu ochronę środowiska, respektowanie praw pracowników oraz lokalnych społeczności, a także zapewnienie, że pozyskiwanie drewna jest ekonomicznie opłacalne. Produkty oznaczone logo FSC są gwarancją, że surowiec drzewny użyty do ich produkcji pochodzi z lasów zarządzanych w sposób zrównoważony. Certyfikat FSC jest uznawany na całym świecie, obecnie ponad 200 milionów hektarów lasów na świecie posiada certyfikat FSC, co stanowi około 16% globalnie zarządzanych lasów https://www.globkurier.pl/porady/certyfikat-fsc-co-to-jest .

Oznaczenie certyfikatu FSC Źródło: https://pl.freepik.com/premium-wektory/certyfikacja-logo-miedzynarodowa-etykieta-fsc-forest-stewardship-council-znaki-towarowe-standard-wood_187164039.htm

Certyfikaty FSC są dobrowolnym oznakowaniem, o które mogą się ubiegać sprzedawcy drewna i jego produktów. Są one dowodem na przestrzeganie zasad ekologii w procesach produkcji leśnej

Forest Stewardship Council (FSC) jest organizacją międzynarodową skupiającą instytucje zainteresowane promocją gospodarki leśnej zakładającej odpowiedzialność przyrodniczą i społeczną. Kupując produkty drewniane oznaczone certyfikatem FSC, można mieć pewność, że pochodzą one z lasu zarządzanego zgodnie z dobrem przyrody, a także dobrem żyjących na jego
terenie społeczności, czyli według zasad Dobrej Praktyki Leśnej.

Certyfikat Kontroli Pochodzenia Produktu FSC jest przyznawany przez akredytowane jednostki tym firmom, które wprowadziły procedury umożliwiające śledzenie materiału certyfikowanego FSC.

Certyfikacja FSC ma na celu zapewnienie klientów, że produkty sprzedawane (tj. mające fakturę i jeśli to możliwe - etykietę) z określonym kodem certyfikatu FSC pochodzą z prawidłowo zarządzanych lasów, kontrolowanych źródeł, tzw. materiałów odzyskanych bądź są ich kombinacją.

Na podstawie łańcucha pochodzenia produktu - Chain of Custody (CoC) papier będący "produktem leśnym certyfikowanym" może po spełnieniu wymaganej procedury uzyskać certyfikat FSC. W przypadku papieru może on uzyskać certyfikaty w trzech kategoriach oznaczanych specjalnymi znakami https://paleta-art.pl/pl/n/138 :

• 100% surowca z dobrze zażądanych lasów,
• mieszany z odpowiedzialnych źródeł.
• z recyklingu.

Poniżej etykiety Źródło:https://paleta-art.pl/pl/n/138:

Certyfikat FSC został opracowany dla wielkich obszarów zalesionych, a nie dla rozdrobnionej gospodarki leśnej, jaka przykładowo dominuje na obszarze alpejskim. Dlatego większość obszarów certyfikowanych przez FSC w Europie to lasy przemysłowe, np. w Szwecji.

4. Certyfikat PEFC

PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification) to międzynarodowa organizacja pozarządowa, która promuje zrównoważoną gospodarkę leśną poprzez certyfikację. Certyfikat PEFC gwarantuje, że drewno i produkty drewnopochodne pochodzą z lasów zarządzanych w sposób odpowiedzialny, co jest kluczowe dla ochrony środowiska i społeczności lokalnych. PEFC działa na zasadzie wzajemnego uznawania krajowych systemów certyfikacji, co pozwala na łatwe przetwarzanie i dostęp do certyfikowanych materiałów. Organizacja ta jest globalnym liderem w dziedzinie certyfikacji leśnej, skupiającym się na promowaniu odpowiedzialnego zarządzania lasami. www.pefc.pl .

Oznaczenie certyfikatu PEFC Źródło: https://controlunion.pl/certyfikat-pefc/ .

Z kolei regionalny model PEFC został opracowany dla rodzimej gospodarki leśnej. W przeciwieństwie do certyfikacji FSC jednostki kontrolne PEFC muszą potwierdzić spełnienie wymagań w krajowych urzędach wydających certyfikaty.

Dzięki tej państwowej akredytacji zapewniony jest ścisły rozdział między twórcami i urzędem wydającym certyfikat oraz niezależność jednostki kontrolujące.

Mechanizm kontroli leży więc w obrębie gospodarki leśnej, a nie rękach konsumenta końcowego dotychczas, certyfikaty PEFC przyznawane są – oprócz produktów leśnych,  j. lasów i drewna – także papierom.

Natomiast FSC określa wytyczne i jest jednocześnie urzędem certyfikującym tzn. można sobie wybrać jednostkę kontrolną.

Rzeczywista świadomość odbiorców, co się kryje za danym certyfikatem FSC czy PEFC, jest praktycznie żadna – ważne jest to, że na produkcie jest znak certyfikacji, który jest uważany za znak proekologiczny.

Obecnie FSC ma większą akceptowalność i wiarygodność, a PEFC jest częściej stosowany w przetwórstwie drzewnym. Certyfikat FSC oprócz producentów drewna mogą otrzymywać użytkownicy i przetwórcy drewna. W przypadku użytkowania certyfikowanego papieru wyprodukowanego z certyfikowanego drewna istnieje możliwość uzyskania certyfikatów FSC przez drukarnie i wydawnictwa.

5. Atest

Atest jest dokumentem potwierdzającym jakość produktu lub zgodność jego wykonania z obowiązującymi normami, wystawiany przez instytucję upoważnioną do oceny jakości towarów. W przypadku papierów i papierów przeznaczonych do drukowania atesty stosowane ekoznaków, które umieszczane są w dokumentacji technicznej oraz na opakowaniach

6. Błękitny Anioł (Der Blaue Engel) - Niemcy

Często spotykanym w Polsce ekoznakiem jest niemiecki "Niebieski Anioł", nazwany tak z powodu znaku graficznego przedstawiającego niebieską postać anioła. Wprowadzony został w 1977 roku z inicjatywy niemieckiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i jest najstarszą tego typu inicjatywą europejską.

Zasady przyznawania tego znaku [Jakucewicz Stefan.2024. Vademecum podłoży drukowych dla wydawców i drukarzy. Warszawa: SAIP]:

• oznaczane są produkty o zdecydowanie lepszej charakterystyce środowiskowej od innych artykułów z tej samej grupy towarów, zaspokajające te same potrzeby;
• podstawę środowiskowej oceny stanowi uproszczona analiza cyklu życia produktu, obejmująca produkcję, użytkowanie produktu i zagospodarowanie odpadów;
• w ocenie, oprócz zanieczyszczenia trzech podstawowych składników środowiska przyrodniczego (powietrza, wody, gleby), bierze się pod uwagę także hałas oraz możliwość powstawania substancji szczególnie niebezpiecznych;
• bezpieczeństwo użytkowania oraz wygoda i estetyka wykonania stanowią kryteria pomocnicze;
• znakowi graficznemu towarzyszy krótkie wyjaśnienie proekologicznego charakteru oznaczonego produktu;
• czas trwania licencji certyfikacyjnej wynosi maksymalnie 3 lata.

Znak Błękitny Anioł Źródło: https://www.ekologia.pl/znaki/blekitny-aniol/ .

Obecnie certyfikacja znakiem "Der Blaue Engel" obejmuje 75 grup produktów i dotyczy około 4000 różnorodnych wyrobów, do których należą między innymi: opony, butelki zwrotne, dezodoranty, lodówki, materiały budowlane, produkty wykonane na bazie tworzyw sztucznych podlegających recyklingowi, chemia gospodarcza, wyroby papierowe.

Znak jest przyznawany przez specjalne 13-osobowe jury składające się z przedstawicieli: towarzystw ekologicznych, związków konsumenckich, przemysłu, handlu, mediów i kościołów.

7. Carbon Neutral Produkt

Termin "Carbon Neutral Produkt| (produkt węglowo neutralny) oznacza, że emisja gazów cieplarnianych związana z produkcją danego wyrobu jest kompensowana poprzez kredyty finansujące projekty związane z odnawialną i wolną od emisji energią, takie jak: farmy wiatru, instalacje słoneczne, lub rozwiązania mające na celu poprawę wydajności energetycznej. Certyfikacja przez firmę The Carbon Neutral Company z siedzibą w Londynie i Nowym Jorku [Jakucewicz Stefan.2024. Vademecum podłoży drukowych dla wydawców i drukarzy. Warszawa: SAIP].

Znak Carbon Neutral Produkt Źródło: https://www.carbonneutral.com/how/define.

8. Łabędź (Svanen) - kraje skandynawskie

Od roku 1989 funkcjonuje najbardziej znany, wspólny dla krajów skandynawskich, ekologiczny znak towarowy "Svanen" (Łabędź). Oznaczone nim produkty charakteryzują się mniejszym negatywnym oddziaływaniem na ludzi i środowisko naturalne niż inne towary z tej samej grupy o takim samym przeznaczeniu.

Znak skandynawski Łabędź  -  Nordic Swan Źródło: https://globalecolabelling.net/organisation/nordic-swan-ecolabel/ .

Znakowi graficznemu towarzyszy napis oraz krótki opis wyjaśniający proekologiczny charakter produktu. Przyznanie znaku "Svanen" jest poprzedzone dokładną analizą wybranych cech produktu i procesu produkcyjnego prze­prowadzoną przez akredytowany niezależny instytut badawczy. Wymagania ekologiczne są stopniowo podnoszone, w miarę postępu technicznego i na­ukowego. Przestrzeganie wymogów certyfikacyjnych jest systematycznie kon­trolowane w ciągu trwania okresu licencyjnego. System "Svanen" jest oceniany jako jeden z najlepszych, najbardziej kompleksowych i obiektywnych sposobów ekoetykietowania na świecie. Spełnia on w dużym stopniu wszystkie modelowe funkcje ekoznaków: ekologiczną, informacyjną, edukacyjną, marketingową oraz stymulacyjną, przyczyniając się do rozwoju czystych technologii, ochrony konsumenta i środowiska naturalnego. Wszechstronne badania oraz uwzględnianie globalnych i lokalnych uwarunkowań otoczenia powoduje, że system "Svanen" może być bardzo dobrym przykładem do naśladowania przez inne kraje. 

9. Europejski znak ekologiczny "Kwiatek"

Stylizowana "Margaretka" z dwunastoma gwiazdkami ma być alternatywą dla państwowych ekologicznych znaków towarowych krajów zrzeszonych, gwa­rantującą określoną jakość także poza politycznymi granicami państw człon­kowskich. "Margaretka" jest przyznawana na podstawie skróconej analizy cyklu życia produktu. Badania atestacyjne skupiają się na stopniu obciążenia środo­wiska na etapie: 

• pozyskiwania surowców pierwotnych,
• produkcji,
• pakowania i transportu,
• użytkowania produktu,
• utylizacji. 

Na każdym z tych etapów oceniane są następujące aspekty:

• produkcja odpadów,
• zanieczyszczenia gleby, wody i powietrza,
• hałas,
• zużycie zasobów naturalnych i energii,
• wpływ na ekosystemy. 

Znak Europejski Kwiatek Margaretka Źródło: https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQpQmC7WHCAEV4PwAXTGQkL2HHepb7TKTFNHQ&s .

Kryteria atestacyjne są odpowiednio ustalane dla każdej grupy badanych produktów. Dotychczas ustalono kryteria przyznawania "Margeretki" dla 19 grup produktów, m.in.: pralek, zmywarek do naczyń, papieru toaletowego, papieru kuchennego, papieru do druku i kopiowania oraz środków użyźniających glebę. Do oznaczenia tym znakiem zgłoszono do tej pory około 300 produktów z całego kontynentu. Słychać jednak wiele krytycznych głosów twierdzących, że to za mało jak na znak tej rangi. Powolny proces implementacji ogólnoeuropejskiego systemu ekoznakowania wynika przede wszystkim z rozbieżności priorytetów państwowych oraz preferowanych kryteriów atestacyjnych poszczególnych krajów członkowskich. Jest to przyczyną małej popularności tego znaku, nadal mało widocznego w sklepach. Cały czas trwają prace nad metodyką certyfikacji oraz ustaleniem wspólnych kryteriów dla innych grup produktów w formie satysfakcjonującej wszystkie państwa Unii Europejskiej. Niemniej na tym etapie europejska "Margaretka" jest krytykowana przez organizacje ekologiczne za zbyt łagodne i niepełne kryteria.

10. Produkcja ekologiczna (UE)

Początkowo produkty ekologiczne w krajach UE oznaczane były za pomocą symboli organizacji producenckich i jednostek certyfikujących. Do dziś najbardziej znane z nich są używane i akceptowane na rynku. Podjęto też próby wprowadzenia znaków krajowych. Jednolite dla całej UE logo produkcji ekologicznej zostało wprowadzone w marcu 2000 roku na mocy rozporządzenia Komisji nr 331/2000. Celem było podniesienie wiarygodności żywności produkowanej metodami ekologicznymi oraz identyfikacja na rynku. Etykiety, materiały reklamowe oraz dokumenty komercyjne związane z produkcją ekologiczną mogą być opatrywane tym logo i mogą zawierać informację, że produkt został wytworzony w zgodzie z metodami opisanymi w rozporządzeniu 2092/91.

Znak produkcja ekologiczna Źródło: https://pim-resources.coleparmer.com/data-sheet/nanodac-steriliser-block-app.pdf .

Logo nie jest obowiązkowe, ale producenci mogą go użyć, jeżeli ich produkty odpowiadają następującym kryteriom:

• co najmniej 95% składników zostało wyprodukowanych metodami ekologicznymi;
• produkty były nadzorowane podczas procesu produkcji i przygotowania tak, jak to zapisano w rozporządzeniu
• produkty są sprzedawane bezpośrednio przez producenta lub w zamkniętych,
  zabezpieczonych i oznakowanych opakowaniach;
• na produktach widoczne są: nazwisko lub nazwa handlowa producenta, przetwórcy i sprzedawcy, nazwa i kod jednostki certyfikującej.

11. NAPM Approved Recycled

NAPM Recycled Mark (The National Association of Paper Merchants) brytyjskie Stowarzyszenie Kupców Papieru nadające znak papierom, głównie z zawartością - minimum 75% - włókien wtórnych (makulaturowych).

Znak NAPM Źródło: https://encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSCwq0DfroPuaWVX6o7CO-rrG6uz2XEWegFrRtqpgAK7rMNZbib .

12. EMAS - Eco-Management and Audit Scheme

Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu (EMAS – Eco-Management and Audit Scheme) to system zarządzania środowiskowego, w którym dobrowolnie mogą uczestniczyć: organizacje, przedsiębiorstwa, instytucje, urzędy. Głównym założeniem systemu jest wyróżnienie tych organizacji, które wychodzą poza zakres minimalnej zgodności z przepisami i ciągle doskonalą efekty swojej działalności środowiskowej.

Znak EMAS Źródło: https://www.mpwik.lublin.pl/dla-srodowiska/emas/ .

Podstawowe zasady systemu określa rozporządzenie 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 marca 2001 roku dopuszczające dobrowolny udział organizacji we wspólnotowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS). Rozporządzenie z dniem 1 maja 2004 roku zaczęło obowiązywać w Polsce.

System EMAS wykazuje duże podobieństwo do normy ISO 14001. Od roku 2001 treść normy ISO 14001 została włączona do rozporządzenia EMAS, pozwalając na ograniczenie się do identyfikacji dodatkowych wymagań stawianych organizacjom w systemie EMAS. Wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego na podstawie wymagań normy ISO 14001 można traktować jako krok w kierunku rejestracji w systemie EMAS.

13. KLimaneutral

Jest to znak ponadnarodowej firmy konsultingowej mieszczącej się w Monachium zajmującej się rozwiązaniami systemowymi w zakresie ochrony klimatu. Jest to znak produktu, którego wykonanie jest neutralne dla środowiska. Znak ten przyznawany jest po przeprowadzeniu audytu klimatycznego.

Znak Klimaneutral Źródło: lens.usercontent.google.com .

Etykieta papieru biodegradowalnego i nadającego się do recyclingu, na której umieszczono symbole (znaki graficzne), które są nieoficjalne, mimo że mają odniesienie do konkretnych właściwości papieru.