3. Tradycyjne metody uszlachetniania

Tłoczenie (bezbarwne, folią na gorąco, folią na zimno). Tłoczenie może być wykonane w postaci: tłoczenia bezbarwnego (suchego), tłoczenia barwnego farbą, tłoczenia folią na gorąco (ang. hot stamping) i tłoczenia folią na zimno (ang. cold stamping). Proces tłoczenia jest wykonywany za pomocą specjalnych matryc do tłoczenia i pras do tłoczenia. Celem tłoczenia suchego jest uzyskanie obrazu w postaci reliefu tłoczonej powierzchni (wklęsłe lub wypukłe wzory). Wklęsłe reliefy uzyskuje się poprzez docisk matrycy do podłoża, a wypukłe – tzw. tłoczenie wielopoziomowe – poprzez docisk matrycy i patrycy. (rys. 1).

Rys. 1. Tłoczenie suche: a – wklęsłe; b – wielopoziomowe. 1 – matryca, 2 – podłoże/odbitka, 3 – patryca. Źródło: własne

Proces tłoczenia folią na gorąco wymaga zastosowania matryc i folii do tłoczenia. Proces odbywa się pod wpływem nacisku gojącej matrycy (ok.100ºC) do podłoża, pomiędzy matrycą a podłożem znajduje się folia do tłoczenia (rys. 2). Folia do tłoczenia składa się z następujących warstw: folii nośnej, na której znajduje się warstwa rozdzielająca, warstwa metalizowana (napylony próżniowo aluminium) lub barwna, warstwa klejowa. Pod wpływem ciepła i docisku warstwa metalizowana wraz z rozgrzaną warstwą klejową przechodzi na podłoże drukowe [Blachowski K. i in. Poligrafia – sztuka, techniki, technologie. COBRPP, Warszawa, 2020.].

Rys. 2. Tłoczenie folią na gorąco. Źródło: [Blachowski K. i in. Poligrafia – sztuka, techniki, technologie. COBRPP, Warszawa, 2020.]

Rys. 3. Tłoczenie folia na zimno. Źródło: [Blachowski K. i in. Poligrafia – sztuka, techniki, technologie. COBRPP, Warszawa, 2020.]

Tłoczenie folią na zimno jest jedną z najnowszych technik uszlachetniania druków. Nie wymaga wykonywania matryc. Jest realizowane w 2-ch etapach. Najpierw na odbitkę w miejscach tłoczenia nanosi się klej UV (najczęściej metodą fleksograficzną), a następnie dociska się folię do tłoczenia. Układ podłoża z folią przesuwa się pod lampą UV, gdzie następuje utrwalenie kleju i jego związanie z warstwą metalizowaną folii. Następnie folia jest nawijana na nawijak, a w trakcie nawijania warstwa metalizowana jest odrywana od folii nośnej w miejscach z klejem (rys. 3). Podobnie jak w przypadku tłoczenia na gorąco, tłoczenie na zimno umożliwia uwydatnienie i podkreślenie walorów estetycznych poprzez nadanie powierzchni wysokiej jakości efektu metalicznego. Stosuje się w przypadku podłoży wrażliwych na ciepło. Główną zaletą tłoczenia folią na zimno jest możliwość aplikacji w jednym procesie razem z drukiem, szybsze przygotowanie do procesu tłoczenia oraz brak konieczności stosowania kosztownych matryc. Dzięki tym cechom, tłoczenie folią na zimno cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem ze strony producentów opakowań i etykiet [Handbook on Decorative Technologies Applied on Ldpe & Pp Flexible Packaging. RecyClass. Version 1.0, 2023. https://recyclass.eu/wp-content/uploads/2025/10/Handbook-on-decorative-technologies-for-PEPP-flexibles-v1.0.pdf].

Lakierowanie. Lakierowanie polega na pokrywaniu powierzchni druków różnego rodzaju lakierami w celu poprawienia ich estetyki, zwiększenia wytrzymałości lub właściwości barierowych. Lakier można nanosić na całą powierzchnię odbitki, wtedy mówimy o lakierowaniu całopowierzchniowym (ang. flood varnishing) lub na wybrane jej obszary. Wówczas mamy do czynienie z lakierowaniem wybiórczym (ang. spot varnishing).

Lakierowanie druków można przeprowadzać w specjalnie do tego celu zbudowanych maszynach, zwanych lakierówkami (off-line) albo w maszynach drukujących (on-line). Lakierowanie on-line może być zrealizowane w drukującej maszynie offsetowej, w zespole drukującym za pomocą zespołu farbowego lub nawilżającego lub w zespole lakierującym, umieszczonym na końcu maszyny drukującej. Takie zespoły mogą posiadać różne konstrukcje: na bazie układu wałków lub komory raklowej.

Lakierowanie on-line jest stosowane nie tylko w maszynach offsetowych, ale także w sekcjach drukujących maszyn drukowania fleksograficznego, sitodrukowego, rotograwiurowego i cyfrowego (w sekcjach drukujących i lakierujących).

W zależności od efektu wizualnego nałożonej warstwy lakieru, lakiery można podzielić na:

  • lakiery o wysokim połysku;
  • lakiery matowe;
  • lakiery ochronne o zwiększonej odporności na ścieranie;
  • lakiery podkładowe (adhezyjne, primery) tworzące warstwę pośrednią o dobrej adhezji dla nanoszenia kolejnych warstw lakierniczych;
  • lakiery o zwiększonym lub zmniejszonym poślizgu ułatwiające lub utrudniające przesuw zadrukowanych opakowań, na przykład w maszynie do ich napełniania. Pożądaną charakterystykę poślizgu uzyskuje się w szerokim zakresie przez stosowanie określonych dodatków;
  • lakiery odporne na wilgoć umożliwiające napełnianie opakowań gorącym towarem oraz zgrzewanie za pomocą urządzeń mikrofalowych, gdzie występująca podczas tych procesów wilgoć może powodować sklejanie ze sobą polakierowanych opakowań;
  • lakiery do zgrzewania za pomocą ultradźwięków, których energia jest przekształcana na zgrzewającą energię cieplną – po ochłodzeniu otrzymuje się jednorodne połączenie kontaktujących się ze sobą powierzchni papieru, tektury wielowarstwowej i folii;
  • lakiery do kalandrowania - za pomocą gorących wałków są dodatkowo pod naciskiem wygładzane w celu uzyskania powierzchni o wysokiej gładkości i połysku;
  • inne lakiery konkretnego zastosowania – etykietowe, do opakowań chłodniczych itp.
  • lakiery specjalne - lakiery o specjalnych właściwościach, na przykład: termochromowe, zapachowe, perłowe, brokatowe, fotoluminescencyjne i tym podobne [Khadzhynova S., Jakucewicz S., Havenko S. Uszlachetnianie druków-lakierowanie. Monografia. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź, 2025.].