4. Tradycyjne metody uszlachetniania

Laminowanie. Proces laminowania poza zwiększeniem trwałości druków umożliwia również uzyskanie dodatkowych efektów wizualnych. Polega na pokrywaniu całości podłoża folią laminującą/laminatem (kilka warstw folii trwale połączone między sobą), papierem lub materiałem tekstylnym.

Laminowanie papieru folią z tworzywa sztucznego jest nazywane foliowaniem. Laminowanie papierem (przyklejanie zadrukowanego papieru, np. do tektury) jest nazywane kaszerowaniem.

Stosowane są głównie dwie metody foliowania: metoda klejowa (na zimno) i metoda bezklejowa (na zimno i na gorąco). W metodzie foliowania na zimno bezklejowej stosuje się folie, na które jest naniesiony specjalny klej o stałej lepkości. Proces foliowania odbywa się poprzez nałożenie takiej folii na podłoże i połączenie folii z podłożem pod wpływem docisku. W metodzie foliowania na gorąco (bezklejowej) stosuje się folie, posiadające warstwę kleju termoaktywnego. Proces foliowania przeprowadza się pod wpływem temperatury (ok 80-140ºC) i docisku w specjalnych urządzeniach do laminowania.

W metodzie klejowej (na zimno) do łączenia folii z podłożem stosuje się ciekły klej (wodny, poliuretanowy lub utrwalany promieniowaniem UV).

W celu uzyskania efektów wizualnych stosuje się różne rodzaje folii: błyszczące (o różnym stopniu połysku), matowe, o strukturze płótna, piasku, skóry i in. W produkcji zabezpieczonej stosowane są folie i laminaty posiadające dodatkowe zabezpieczenia: folie z nadrukiem (w tym widocznym w świetle UV), folie holograficzne, laminaty retrorefleksyjne i in [Jakucewicz S., Khadzhynova S. Sposoby zabezpieczania dokumentów. Monografia. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź, 2020. Wydanie 2 rozszerzone i uzupełnione.]. Nową metodą jest stosowanie tzw. ciekłych laminatów, np. w produkcji banerów winylowych, reklamy pojazdowej, tapet i in.

Flokowanie. Flokowanie to nakładanie specjalnych, drobnych włókien tekstylnych (floku) na podłoże z warstwą kleju w celu uzyskania powierzchni o efekcie aksamitu. W postaci floku stosowane są włókna wiskozowe, bawełniane, poliamidowe i in. Proces flokowania może być realizowany za pomocą następujących metod: elektrostatycznej, pneumatycznej (aerozolowej) i termotransferowej [Basics of flocking. 2021. https://schnier-flock.de/media/pages/produkte/flockgeraete/mini-flocker-evo-set/6e5c3191db-1680249302/basics-of-flocking.pdf, Walther A., Hoyer B., Springer A., Mrozik B. and the others. Novel Textile Scaffolds Generated by Flock Technology for Tissue Engineering of Bone and Cartilage. https://www.researchgate.net/figure/Schematic-representation-of-the-flocking-process_fig1_258684426].

Metoda elektrostatyczna jest najbardziej popularna. W tej metodzie flok nanosi się w polu elektrostatycznym. Najpierw nakłada się klej na powierzchnię podłoża/odbitki, a następnie naładowane włókna (zazwyczaj o długości od 0,5 do 5 mm) pod wpływem pola elektrostatycznego przenoszone są do powierzchni, gdzie ustawiają się pionowo, „wstrzeliwując” się w warstwę kleju. W efekcie uzyskuje się idealnie równomierna, gęsta i jednolita powłoka floku [Walther A., Hoyer B., Springer A., Mrozik B. and the others. Novel Textile Scaffolds Generated by Flock Technology for Tissue Engineering of Bone and Cartilage. https://www.researchgate.net/figure/Schematic-representation-of-the-flocking-process_fig1_258684426].

Rys. 4. Schemat procesu flokowania metodą elektrostatyczną. Źródło: [Walther A., Hoyer B., Springer A., Mrozik B. and the others. Novel Textile Scaffolds Generated by Flock Technology for Tissue Engineering of Bone and Cartilage. https://www.researchgate.net/figure/Schematic-representation-of-the-flocking-process_fig1_258684426]

Metoda pneumatyczna polega na mechanicznym natryskiwaniu włókien za pomocą sprężonego powietrza. Włókna są nadmuchiwane pistoletem natryskowym na powierzchnię z warstwą kleju. Naniesione za pomocą tej metody włókna układają się chaotycznie. Ta metoda jest łatwiejsza w zastosowaniu, ale zapewnia mniejszą gęstość i gorszą orientację włókien niż metoda elektrostatyczna.

Flokowanie termotransferowe polega na przenoszeniu floku z podłoża nośnego na materiał zadrukowany, z uprzednio naniesionym klejem, za pomocą ciepła i ciśnienia. Istnieją trzy technologie flokowania termotransferowego: transfer floku z papieru; transfer floku z folii; flokowanie termosublimacyjne. Metody termotransferowe nie wymagają czyszczenia powierzchni po flokowaniu.

Flok można nanosić całopowierzchniowo lub wybiórczo. W przypadku całopowierzchniowego flokowania warstwa kleju nanosi się na całą powierzchnię podłoża, a przy wybiorczym flokowaniu – na określone jego obszary (np. metodą sitodruku).

Flokowanie jest szeroko stosowane do tworzenia zróżnicowanej faktury powierzchni wyrobów tekstylnych i wielu różnych produktów przemysłowych, a obecnie jest aktywnie wykorzystywane do uszlachetniania opakowań, zaproszeń i innych produktów poligraficznych.
 

Do klasycznych metod uszlachetniania zalicza się również metalizacja i zadruk farbami specjalnymi. Uzyskanie warstwy metalizowanej na podłożu może odbywać się metodą metalizacji lub metodą laminowania podłoża folią z tworzywa sztucznego posiadającą warstwę metalizowaną. Metalizacja (bezpośrednia lub pośrednia) polega na bezpośrednim napylaniu w wysokiej próżni par glinu (aluminium) na powierzchnię papieru lub folii z tworzyw sztucznych. Laminowanie tektur folią aluminiową lub metalizowaną folią poliestrową (metalizacja metodą pośrednią), jest jedną z metod uszlachetniania tektur i przeznaczona do celów graficznych i opakowaniowych, głównie do produkcji pudełek składanych [Jakucewicz S. Tektury graficzne i opakowaniowe. Ecco-Teka, Warszawa, 2005.].

Do uszlachetniania i zabezpieczania druków stosuje się również wiele rodzajów farb specjalnych: farby metaliczne i perłowe, farby wypukłe, farby termochromowe, farby luminescencyjne (UV, IR), farby magnetyczne i wiele innych [Jakucewicz S., Khadzhynova S. Sposoby zabezpieczania dokumentów. Monografia. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź, 2020. Wydanie 2 rozszerzone i uzupełnione.].